ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Γνωρίζουμε στην Ελλάδα την ύπαρξη των Αλεβιτών στη σημερινή Τουρκία ως μιας πολυπληθούς ετερόδοξης μειονότητας με σιιτικές καταβολές και ρίζες στην ανατολική Μικρασία και το Κουρδιστάν. Στην πραγματικότητα, η ταυτότητα των Αλεβιτών πηγαίνει αιώνες πίσω, στο νομαδικό παρελθόν των τουρκικών πληθυσμών της περιοχής. Στα πλαίσια του εξισλαμισμού των νομαδικών φυλών, που έρχονταν κατά κύματα από το σημερινό Ιράν, συγκροτήθηκε τον 13ο, 14οκαι 15οαιώνα ένα σύστημα δοξασιών και πεποιθήσεων, στις οποίες προϊσλαμικά στοιχεία συνυπήρχαν με μια ιδιαίτερη λατρεία στον Αλί, τον γαμπρό του Προφήτη. Από τους πληθυσμούς αυτούς, που ονομάστηκαν Κιζιλμπάσηδες (Kızılbaş), δηλαδή «κοκκινοκέφαλοι» από το χαρακτηριστικό κάλυμμα της κεφαλής, προήλθε ο σάχης Ισμαήλ και η σαφαβιδική δυναστεία, η οποία ανέστησε την Ιρανική Αυτοκρατορία και συγκρότησε τον σιιτισμό ως συστηματική θρησκεία. Οι Κιζιλμπάσηδες της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, μέσα από μια μακρά πορεία διώξεων (καθώς ταυτίστηκαν με τα συμφέροντα του σάχη και του Ιράν), εξεγέρσεων (συχνά με μεσσιανικά χαρακτηριστικά) και ανασυγκροτήσεων, δημιούργησαν μια ισχυρή αίσθηση ταυτότητας με θρησκευτικά, κοινωνικά και πολιτικά συμφραζόμενα, λόγω των δεσμών τους με την αδελφότητα των Μπεκτασήδων, χάρη στις κοινές τελετές τους αλλά και σε ένα σύστημα κοινωνικοθρησκευτικής οργάνωσης, βασισμένο σε ένα δίκτυο οικογενειών με χαρισματική θρησκευτική εξουσία και με γενεαλογία που ανάγεται στον Προφήτη Μωάμεθ. Είναι αυτή ακριβώς η ταυτότητα που επιζεί σήμερα στους κόλπους των Αλεβιτών, ιδιαίτερα μετά την δυναμική ανάδυσή τους στοπροσκήνιο της τουρκικής κοινωνίας κατά τις τελευταίες δεκαετίες του 20ούαιώνα. Το κείμενο της Αϊφέρ Καρακαγιά Σταμπ (Ayfer KarakayaStump) που μεταφράζουμε εδώ, το οποίο αποτελεί το έκτο κεφάλαιο του πρόσφατου βιβλίου της για το αλεβιτικό φαινόμενο της οθωμανικής περιόδου, μελετά ακριβώς τη συγκρότηση αυτής της ταυτότητας κατά τον 16οαιώνα αλλά και στη συνέχεια, στα πλαίσια μιας αμφίδρομης διαδικασίας ομολογιοποίησης (confessionalization), δηλαδή ανάπτυξης κλειστών ομολογιακά κοινοτήτων βασισμένων στην κοινωνική πειθάρχηση, με φορέα επιβολής της τόσο το οθωμανικό, σουνιτικό κράτος, όσο και τις κοινότητες των ίδιων των λεγόμενων Κιζιλμπάσηδων.

Μαρίνος Σαρηγιάννης

Κατεβάστε το αρχείο pdf